A
agent - przyjmujący zlecenie, który przez umowę zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu (art. 758 § 1 KC).
agent rozliczeniowy - dostawca usług płatniczych, zawierający z odbiorcą umowę o akceptowanie i obsługę transakcji płatniczych realizowanych w oparciu o kartę, których wynikiem jest transfer środków pieniężnych na rzecz odbiorcy (w rozumieniu art. 2 pkt 31 rozporządzenia (UE) 2015/751).
agent ubezpieczeniowy - osoba fizyczna bądź osoba prawna, która zajmuje się pośredniczeniem przy zawieraniu umów ubezpieczenia lub zawieraniu ich na rzecz zakładu ubezpieczeniowego, otrzymując w zamian wynagrodzenie w postaci prowizji; działa na podstawie zezwolenia wydanego przez Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeniowego.
akcja - papier wartościowy, poświadczający udział jego posiadacza w kapitale spółki akcyjnej, uprawniający go do otrzymywania dywidend oraz uczestnictwa w walnych zgromadzeniach akcjonariuszy.
akcja na okaziciela – akcja niewpisana do księgi akcyjnej, której posiadacz uważany jest za akcjonariusza.
akcja niema – akcja uprzywilejowana w zakresie dywidendy, wobec której wyłączono prawo głosu.
akcja ratownicza – działania podjęte w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych określonych umową ubezpieczenia, w celu zminimalizowania strat.
akcja uprzywilejowana - akcja o szczególnych uprawnieniach, które powinny być określone w statucie spółki akcyjnej.
akcja własna – akcja wyemitowana przez spółkę, których spółka ta nie może nabywać z pewnymi wyjątkami przewidzianymi w ustawie.
akcjonariusz – samoistny posiadacz akcji.
akcjonariusze mniejszościowi – akcjonariusze reprezentujący nie więcej niż 5% kapitału zakładowego spółki akcyjnej.
akcjonariusze większościowi - akcjonariusze reprezentujący łącznie nie mniej niż 95% kapitału zakładowego, z których każdy posiada nie mniej niż 5% kapitału zakładowego.
aktuariusz – specjalista dokonujący oceny ryzyka ponoszonego przez ubezpieczyciela, związanych ze skutkami umowy ubezpieczenia, oraz wyliczeń rezerw techniczno-ubezpieczeniowych.
aktywa – środki pochodzące z wpłat uczestników funduszu inwestycyjnego, inwestowane przez ten fundusz, lub składniki majątku spółki (obok pasywów).
aktywa funduszu – środki stanowiące mienie funduszu inwestycyjnego, do którego zaliczają się wpłaty uczestników, prawa nabyte oraz pożytki z praw.
aktywa netto funduszu – aktywa funduszu inwestycyjnego pomniejszone o jego zobowiązania.
akwizycja ubezpieczeń - sprzedaż ubezpieczeń.
alokacja - w systemie kursu jednolitego częściowa realizacja zleceń kupna sprzedaży, z maksymalnym górnym poziomem ceny nie wyższym niż ustalony kurs w sytuacji rynku zrównoważonego, w przypadku zaistnienia nadwyżki kupna lub nadwyżki sprzedaży.
alokacja składki - część składki inwestowana przez towarzystwo ubezpieczeniowe; najczęściej wyrażana w procentach.
amortyzacja - zużycie środka trwałego w określonym czasie.
analiza fundamentalna – proces określania realnych, a jednocześnie na ogół subiektywnych, wartości instrumentów finansowych - na podstawie analizy zjawisk ekonomicznych, oraz porównywanie wskazanych wartości z wartościami rynkowymi, a w zależności od wyniku porównania rekomendacja sprzedaży instrumentów (w przypadku, gdy wartość rynkowa jest wyższa niż wartość określona na podstawie analizy) bądź jej brak (w przypadku, gdy wartość rynkowa jest niższa niż wartość określona na podstawie analizy).
analiza techniczna - analiza historycznych zmian cen poszczególnych instrumentów finansowych i na tej podstawie przewidywanie możliwości ich zmian w przyszłości.
aneks – pisemna zmiana wcześniej określonych warunków umowy.
animator - członek giełdy papierów wartościowych, którego umowa zawarta z giełdą obliguje do stałego zgłaszania na własny rachunek ofert kupna oraz sprzedaży.
aplikacja płatnicza - oprogramowanie komputerowe lub równoważne, które jest instalowane na urządzeniu, umożliwiające inicjowanie transakcji płatniczych realizowanych w oparciu o kartę oraz pozwalające płatnikowi na składanie zleceń płatniczych.
aport – niepieniężny wkład do spółki w celu pokrycia udziału.
arkusz zleceń – występujące w systemie kursu jednolitego zestawienie zleceń na dany papier wartościowy, uporządkowane według wartości cen, przekazanych przed sesją giełdową i uwzględnianych w ustalaniu kursu w danej sesji
asekuracja - ubezpieczenie.
asset management – usługa polegająca na zarządzaniu pakietami papierów wartościowych na zlecenie klienta, w jego imieniu i na jego rachunek, z uwzględnieniem wszystkich dostępnych na rynku instrumentów finansowych.
awal – inaczej poręczenie wekslowe; bank może przyjąć weksel in blanco poręczony w celu zabezpieczenia swoich wierzytelności (np. kredytów); poręczycielami mogą być osoby fizyczne lub prawne.
B
backwardation - ujemna różnica między notowaniami papierów wartościowych notowanych w transakcjach terminowych oraz w transakcjach natychmiastowych.
bank centralny – bank, któremu państwo powierza funkcje o zasadniczym znaczeniu dla gospodarki danego kraju. W Polsce bankiem centralnym jest Narodowy Bank Polski.
bank inwestycyjny – bank zajmujący się przede wszystkim inwestowaniem na rynku kapitałowym środków pochodzących z wpłat klientów.
bank komercyjny - bank działający na zasadach rynkowych, którego podstawowym sposobem osiągania zysku jest prowadzenie działalności kredytowej w oparciu o środki lokowane przez jego klientów na rachunkach oszczędnościowych, lokatach i w formie innych depozytów.
bank detaliczny – bank komercyjny obsługujący w szczególności osoby fizyczne, mikro- i małych przedsiębiorców.
bank hurtowy – bank komercyjny obsługujący tylko średnich i dużych przedsiębiorców.
bank rozwoju - bank utworzony w wyłącznym celu stymulowania rozwoju danych gałęzi produkcji bądź handlu, regionów lub promowania celów polityki państwa.
baza odsetkowa - ilość dni brana pod uwagę przy obliczaniu odsetek.
bd – skrót od wyrażenia: bez dywidendy, stanowiący informację zamieszczaną wraz z kursem giełdowym dla danej akcji, oznaczającą, że nabywcy takiej akcji nie przysługuje prawo do dywidendy za ostatni okres obrachunkowy.
beneficjent – podmiot uprawniony do przyjęcia świadczenia; w stosunkach z bankiem tym świadczeniem najczęściej będzie wypłata środków dokonywana na podstawie polecenia zapłaty, akredytowanych dokumentów oraz gwarancji bankowych.
bessa - długotrwała, znacząca tendencja spadkowa na rynku.
bp – skrót od wyrażenia: bez prawa poboru, stanowiący informację podawaną obok kursu giełdowego danej akcji, oznaczającą, że jej nabywcom nie przysługuje już prawo poboru, a więc prawo pierwszeństwa do objęcia nowych akcji, które to może być z kolei przedmiotem obrotu giełdowego.
bon komercyjny - krótkoterminowy komercyjny papier dłużny, będący zobowiązaniem emitenta do wypłaty jego posiadaczowi w określonym terminie wykupu określonej kwoty nominalnej.
bon pieniężny - krótkoterminowy dłużny papier wartościowy emitowany przez banki z terminem wykupu.
bon skarbowy - krótkoterminowy papier wartościowy emitowany przez Skarb Państwa z terminem wykupu.
bonus – obniżenie wysokości składki przysługujące za bezszkodowy przebieg ubezpieczenia.
broker ubezpieczeniowy – pośrednik działający w imieniu ubezpieczyciela na podstawie zezwolenia Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeniowego (PUNU).
C
casco - ubezpieczenie wynikające z posiadania i możliwości użytkowania pojazdów mechanicznych, statków powietrznych oraz statków wodnych i morskich.
cedent - osoba dokonująca cesji (zrzeczenia się przysługujących jej praw) na rzecz cesjonariusza.
ceduła giełdowa – oficjalne wydawnictwo publikowane przez giełdy, prezentujące informacje dotyczące kształtowania się kursów i obrotów papierów wartościowych notowanych na danej giełdzie, wartości indeksów giełdowych, wskaźników rynkowych spółek i statystyki ostatniej sesji giełdowej.
cena produktu bankowego – łączna kwota zapłacona bankowi przez jego klienta za korzystanie z produktu, obejmująca prowizje, odsetki, ubezpieczenia oraz inne dodatkowe opłaty.
cena emisyjna akcji - cena, po której akcje oferowane są na rynku pierwotnym.
cena nabycia jednostki inwestycyjnej - cena, po której jednostki inwestycyjne są nabywane na indywidualny rachunek jednostek inwestycyjnych.
cena wykupu – kwota należna z tytułu rozwiązania umowy ubezpieczeniowej lub - w przypadku spółki akcyjnej – należność równa cenie wszystkich nabywanych przez daną osobę akcji.
certyfikat – zaświadczenie o zawarciu umowy ubezpieczenia, stanowiące terminowy dowód związania ubezpieczeniem.
certyfikat depozytowy - oprocentowany instrument dłużny emitowany przez bank.
certyfikat inwestycyjny - papier wartościowy emitowany przez zamknięte fundusze inwestycyjne; stanowiący przedmiot obrotu na rynku giełdowym bądź regulowanym rynku pozagiełdowym.
cesja – umowa postanawiająca o odstąpieniu przez jedną osobę (cedenta) przysługujących jej praw na rzecz innej osoby (cesjonariusza).
cesja wierzytelności na zabezpieczenie - to umowa, w myśl której cedent przenosi wierzytelność na rzecz cesjonariusza jak zabezpieczenie własnego zobowiązania, np. kredytobiorca na rzecz banku.
cesjonariusz - osoba, na rzecz której dokonano cesji, a więc przeniesiono prawa.
co-badging - umieszczanie co najmniej dwóch marek płatniczych lub aplikacji płatniczych tej samej marki na tym samym instrumencie płatniczym opartym na karcie (w rozumieniu art. 2 pkt 31 rozporządzenia (UE) 2015/751).
co-branding - umieszczanie co najmniej jednej marki płatniczej i co najmniej jednej marki niepłatniczej na tym samym instrumencie płatniczym opartym na karcie (w rozumieniu art. 2 pkt 32 rozporządzenia (UE) 2015/751).
czek - dokument o charakterze papieru wartościowego, stanowiący polecenie zapłaty skierowane do banku (trasata) przez wystawcę czeku (trasanta, którym może być osoba fizyczna lub prawna będąca właścicielem rachunku bankowego), określonej sumy pieniężnej remitentowi wymienionemu w czeku.
częstotliwość opłacania składki - okres pomiędzy kolejnymi terminami płatności składki.
członek giełdy – podmiot uprawniony do zawierania transakcji, obrotu instrumentami finansowymi na Giełdzie Papierów Wartościowych
czynności likwidacyjne spółki - zakończenie interesów bieżących spółki, ściągnięcie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku spółki.
D
darowizna – umowa, przez którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku (art. 888 § 1 KC).
data waluty – termin wpływu lub wypływu środków z rachunku bankowego.
data waluty spot (value spot)– określenie terminu wpływu lub wypływu środków z rachunku bankowego, którym będzie drugi dzień roboczy następujący po dacie waluty dziś, a więc dniu obecnym.
data waluty na termin (value forward) - określenie terminu wpływu lub wypływu środków z rachunku bankowego, którym będzie każdy dzień roboczy następujący po dacie waluty spot.
data zawarcia umowy – data oznaczona w formie czynności prawnej; w razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w chwili otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia ojej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane – w chwili przystąpienia przez drugą stronę do wykonania umowy (art. 70 § 1 KC).
deponent - klient banku zakładający w nim lokatę (placement) z ustalonym terminem spłaty lub na żądanie (z nieustalonym terminem spłaty).
depozyt – środki składane przez klienta banku; z tytułu depozytu klientowi banku należą się odsetki jako wynagrodzenie, dochód z kapitału.
depozyt nieprawidłowy – stan prawny, w którym przechowawca może rozporządzać oddanymi na przechowanie pieniędzmi lub innymi rzeczami oznaczonymi tylko co do gatunku.
depozytariusz – bank, gromadzący środki na mocy umowy z funduszem inwestycyjnym, sprawujący kontrolę nad inwestycjami dokonywanymi z udziałem tychże środków i nimi zarządzający.
depozyt na żądanie - depozyt z nieustalonym terminem spłaty.
depozyt zabezpieczający – określona kwota pieniężna wnoszona w formie waluty lub papierów wartościowych przez strony transakcji giełdowych typu financial futures lub sprzedawcę opcji na rzecz izby rozrachunkowej.
depozyt z ustalonym terminem spłaty - depozyt, którego termin spłaty przez bank jest określany przez strony w momencie zawierania umowy i oznaczony w umowie.
derywaty (instrumenty pochodne) - instrumenty finansowe, których wartość zależy od instrumentu bazowego (np. kursów akcji, wysokości stopy procentowej lub innego ustalonego umownie wskaźnika).
dewaluacja – mogące wystąpić w systemie stałego kursu walutowego umowne obniżenie wartości danej waluty w stosunku do wartości innych walut ceny lub złota.
dewizy – papiery wartościowe oraz inne dokumenty (krótkoterminowe należności, dokumenty stwierdzające istnienie należności – np. weksle, czeki) mogące służyć jako środki płatnicze, wystawiane w walutach obcych (ale nie same waluty państw obcych).
do wymiany - informacja zamieszczana wraz z kursem giełdowym dla danego papieru wartościowego, oznaczająca, że zbliża się termin dokonania jego podziału.
dobrowolne ubezpieczenie - ubezpieczenie dochodzące do skutku w razie zgodnego oświadczenia stron, nie stanowiące obligatoryjnego składnika produktu bądź usługi.
dom maklerski - podmiot oferujący doradztwo inwestycyjne, zarządzanie portfelem papierów wartościowych oraz papiery wartościowe w obrocie pierwotnym, a także zajmujący się sprzedażą papierów wartościowych na własny rachunek oraz na rachunek osób trzecich; na podstawie zezwolenia udzielonego przez Komisję Nadzoru Finansowego.
dopuszczalne wahanie kursu – maksymalna zmiana kursu względem kursu odniesienia ustalona dla danych systemów notowań oraz typów papierów wartościowych.
dopuszczenie do obrotu giełdowego – zgoda wyrażona przez Radę Giełdy na obrót danym papierem wartościowym na Giełdzie Papierów Wartościowych.
doradca inwestycyjny – osoba zajmująca się doradztwem oraz zarządzaniem papierami wartościowymi na zlecenie.
dostępność kredytu - okres wskazany w umowie kredytowej, w jakim kredytobiorca będzie uprawniony do skorzystania z przysługującego mu kredytu.
doubezpieczenie - zmiana warunków umowy ubezpieczenia, wprowadzająca do niej określony nowy element bądź zwiększająca wartość ubezpieczenia.
dożywocie – umowa, na podstawie której w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie; w takiej sytuacji nabywca powinien, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym (art. 908 § 1 KC).
DVP - zasada rozliczania transakcji giełdowych, zgodnie z którą w jednym terminie przekazuje się papiery wartościowe oraz środki pieniężne.
dw – skrót od wyrażenia: do wymiany, stanowiący informację zamieszczaną wraz z kursem giełdowym dla danego papieru wartościowego, oznaczającą, że zbliża się termin dokonania jego podziału.
do wymiany - informacja zamieszczana wraz z kursem giełdowym dla danego papieru wartościowego, oznaczająca, że zbliża się termin dokonania jego podziału.
druga hipoteka – rodzaj kredytu z zabezpieczeniem w formie hipoteki na nieruchomości już obciążonej hipoteką na rzecz innego podmiotu.
dyskonto – 1. różnica pomiędzy wartością zobowiązania a ceną, po jakiej wierzyciel przelewa je przed upływem terminu wymagalności. 2. metoda obliczania wartości danego papieru wartościowego, polegająca na potrąceniu odsetek przy jego nabyciu przed upływem terminu jego płatności.
dzień prawa poboru – określony w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego dzień, według którego określa się akcjonariuszy, którym przysługuje prawo poboru nowych akcji.
dzień podziału – dzień wykreślenie spółki dzielonej z rejestru, w którym spółka ta zostaje rozwiązana bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego.
dzień połączenia – dzień wpisania połączenia łączących się spółek do rejestru właściwego według siedziby, odpowiednio spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej, z którym to dniem następuje połączenie.
dzień przekształcenia - chwila wpisu spółki przekształconej do rejestru, z którą spółka przekształcana staje się spółką przekształconą.
dzień rejestracji uczestnictwa w walnym zgromadzeniu – dzień, po którym nabycie akcji nie daje uprawnienia do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu spółki akcyjnej. Prawo uczestniczenia w walnym zgromadzeniu akcyjnej spółki publicznej mają tylko osoby będące akcjonariuszami spółki na szesnaście dni przed datą walnego zgromadzenia spółki; w spółce niepublicznej dzień ten przypada na tydzień przed terminem walnego zgromadzenia.
dzień wydzielenia – dzień wpisu do rejestru, w którym następuje wydzielenie nowej spółki. W przypadku przeniesienia części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę, wydzielenie następuje w dniu wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej (art. 530 § 2 KSH).
E
efektywna stopa procentowa - stopa procentowa uwzględniająca całościowy faktyczny przychód z kapitału, gdy odsetki są wierzytelnością, lub całościowy koszt kapitału, gdy odsetki stanowią dług.
egzekucja wierzytelności – windykacja dłużnika (np. kredytobiorcy), który nie spełnił świadczenia.
ekspektatywa – wierzytelność przyszła.
ekspiracja - wygaśnięcie odpowiedzialności ubezpieczyciela.
EURIBOR – stopa procentowa (średnie notowanie), po której banki strefy euro oferują sobie kredyty.
F
faktoring – forma finansowania przedsiębiorstwa alternatywna, polegająca na przejmowaniu przez podmiot specjalizujący się w tego rodzaju transakcjach (faktora) wierzytelności za zapłatą.
firma osoby fizycznej - imię i nazwisko osoby fizycznej. Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych (art. 434 KC).
firma osoby prawnej – nazwa osoby prawnej.
fixing - system notowań na podstawie kursu jednolitego.
forfaiting – instrument polegający na wykupie przez podmiot specjalizujący się w tego rodzaju transakcjach (forfaitiera) wierzytelności przysługujących wierzycielowi (forfaityście) na podstawie zawartej z nim umowy, najczęściej w zamian za marże.
franszyza integralna - górna granica wartości szkody, do której ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności w razie zajścia wypadku określonego w umowie ubezpieczenia.
franszyza redukcyjna – wartość, która pomniejsza wysokość odszkodowania; udział własny.
futures – kontrakt terminowy; kupno lub sprzedaż przy ustaleniu terminu dostawy w przyszłości, natomiast kursu transakcji w momencie zawierania umowy.
G
grace period – okres bezodsetkowy; okres, w którym bankowi nie należy się wynagrodzenie w formie odsetek za dług powstały na karcie kredytowej z tytułu wykonanej transakcji. Spłata całości długu przed upływem grace period wyłączą możliwość poboru przez bank odsetek, jak też innych dodatkowych opłat.
Gross Profit Margin (marża zysku brutto) - wskaźnik rentowności.
grupa kapitałowa - grupa podmiotów gospodarczych, w której głos decydujący przypada jednemu z nich.
gwarancja bankowa – zobowiązanie banku do wypłaty określonej kwoty oznaczonej osobie (beneficjentowi) w razie niespełnienia świadczenia przez zleceniodawcę gwarancji.
gwarancja bezpośrednia - gwarancja udzielana przez bank na własną odpowiedzialność, bezpośrednio na rzecz beneficjenta określonego przez zleceniodawcę.
gwarancja spłaty kredytu – zobowiązanie na mocy którego bank zabezpiecza terminową spłatę kredytu; jeśli kredytobiorca nie spełni swojego świadczenia powstałego na mocy umowy kredytowej, bank będzie zobowiązany do zapłaty określonej kwoty na rzecz kredytodawcy.
gwarant – osoba fizyczna, osoba prawna bądź inny podmiot udzielający gwarancji.
gwarant zobowiązania – poręczyciel
gwarant gwarancji bankowej – bank
gwarant gwarancji ubezpieczeniowej – ubezpieczyciel
gwarant obligacji – Skarb Państwa
H
hipoteczny list zastawny – papier wartościowy emitowany przez bank; 1. dla banku będący źródłem finansowania kredytów, 2. dla ich nabywcy będący formą lokaty środków pieniężnych.
hipoteka – ograniczone prawo rzeczowe, na podstawie którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia oznaczonej wierzytelności z określonej nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.
hossa - trwała, istotna tendencja wzrostowa na rynku.
I
indeks giełdowy - miernik zmian cen papierów wartościowych.
indos – oświadczenie, na mocy którego przenoszone są prawa wynikające z czeku lub weksla; indos jest pisemnym oświadczeniem umieszczonym na papierze wartościowym na zlecenie i zawierającym co najmniej podpis zbywcy, oznaczającym przeniesienie praw na inną osobę (art. 9219 § 2 KC).
inflacja – trwały trend wzrostu cen w gospodarce, oznaczający zmniejszenie siły nabywczej pieniądza
inkaso – forma rozliczeń pieniężnych, najczęściej wykorzystywana w stosunkach handlowych między eksporterem a importerem, polegająca na złożeniu przez dostawcę (eksportera) w jego banku polecenia pobrania zapłaty lub zabezpieczenia zapłaty przez odbiorcę (importera) zgodnie z warunkami inkasa od odbiorcy w zamian za wydanie dokumentów towaru.
inkaso czeków bankierskich – przekazywanie czeków wystawionych przez bank do banku wystawcy w celu dokonania zapłaty.
instrument dłużny - papier wartościowy poświadczający istnienie zobowiązania finansowego pomiędzy dłużnikiem a nabywcą papieru dłużnego (wierzycielem); obligacje, weksle, bony skarbowe, bony pieniężne.
inwestor zastępczy – podmiot, który realizuje inwestycję w imieniu inwestora bezpośredniego; inwestorem zastępczym może być deweloper, spółdzielnia, ale też osoba prawna bądź osoba fizyczna.
instrument pochodny - instrument finansowy, którego wartość powiązana jest ściśle z instrumentem bazowym – tym może być np. kurs akcji lub wysokości stopy procentowej.
J
jednostka transakcyjna - ilość papierów wartościowych, której wielokrotność może stanowić przedmiot transakcji w konkretnym systemie notowań.
jednostka uczestnictwa funduszu inwestycyjnego - tytuł prawny uczestnika funduszu do udziału w jego aktywach.
Joint Venture – podmiot stworzony wspólnie przez co najmniej dwa przedsiębiorstwa w celu realizacji określonego przedsięwzięcia lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej.
K
Kara umowna – suma, przez zapłatę której – na mocy zastrzeżenia umownego – nastąpi naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.
kaucja - oznaczona kwota pieniężna, pełniąca funkcję zabezpieczającą, do której uiszczenia obowiązana może być jedna ze stron umowy. Podlega ona w całości zwrotowi po zakończeniu umowy, chyba że strona nie wykonała lub nienależycie wykonała swoje świadczenie, do którego była zobowiązana na podstawie umowy.
karta debetowa - instrument płatniczy, który umożliwia płatnikowi zainicjowanie transakcji kartą debetową, z wyłączeniem transakcji realizowanych przy użyciu kart przedpłaconych (karta debetowa w rozumieniu art. 2 pkt 33 rozporządzenia (UE) 2015/751).
karta kredytowa – instrument płatniczy, który umożliwia płatnikowi zainicjowanie transakcji kartą kredytową (karta kredytowa w rozumieniu art. 2 pkt 34 rozporządzenia (UE) 2015/751).
karta płatnicza – karta uprawniającą do wypłaty gotówki lub umożliwiającą złożenie zlecenia płatniczego za pośrednictwem akceptanta lub agenta rozliczeniowego, akceptowaną przez akceptanta w celu otrzymania przez niego należnych mu środków, w tym kartę płatniczą w rozumieniu art. 2 pkt 15 rozporządzenia (UE) 2015/751, a więc instrument płatniczy, który umożliwia płatnikowi zainicjowanie transakcji kartą debetową lub kredytową (karta płatnicza w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1572 ze zm. i 1997 oraz z 2017 r. poz. 1089 ze zm.).
karta przedpłacona - instrument płatniczy, na którym przechowywany jest pieniądz elektroniczny (karta przedpłacona w rozumieniu art. 2 pkt 35 rozporządzenia (UE) 2015/751).
księga akcyjna - księga akcji imiennych i świadectw tymczasowych, do której prowadzenia obowiązany jest zarząd spółki akcyjnej; może być ona prowadzona w formie zapisu elektronicznego.
kapitał pracujący - miara finansowa wykorzystywana do oceny płynności finansowej spółki handlowej, stanowiący różnicę pomiędzy aktywami obrotowymi a zobowiązaniami krótkoterminowymi.
kapitał rezerwowy - kapitał utworzony w spółce akcyjnej w celu pokrycia szczególnych strat lub wydatków; jego utworzenie może przewidywać statut spółki akcyjnej.
kapitał zakładowy - podstawa funkcjonowania spółki kapitałowej; w spółce z o.o. wynosi on 5000 zł, zaś w spółce akcyjnej: 100 000 zł.
kapitał zapasowy – kapitał tworzony w spółce akcyjnej na pokrycie straty, do którego przelewa się co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego.
kompensata netto – całkowita kwota netto płatności, rabatów lub zachęt otrzymanych przez wydawcę od systemu kart płatniczych, agenta rozliczeniowego lub innego pośrednika w związku z transakcjami płatniczymi lub powiązanymi czynnościami opartymi na karcie (kompensata netto w rozumieniu art. 2 pkt 11 rozporządzenia (UE) 2015/751).
koncesja – uprawnia do wykonywania określonej działalności gospodarczej na terenie całego kraju i przez czas nieokreślony.
kurs – cena waluty obcej lub obcych papierów wartościowych.
L
LBO (Leveraged Buyout) – inaczej nabycie lawerowane, wykup wspomagany; oznacza nabycie ze wsparciem finansowym, gdzie dług stanowi główne źródło finansowania inwestycji.
leasing – umowa, przez którą finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony, a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego (art. 7091 KC).
leasing bezpośredni - umowa, przez którą jedna strona zobowiązuje się oddać rzecz stanowiącą jej własność do używania albo do używania i pobierania pożytków drugiej stronie, a druga strona zobowiązuje się zapłacić właścicielowi rzeczy w umówionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej wartości rzeczy w chwili zawarcia tej umowy (art. 70918 KC).
licencja - uprawnia do wykonywania określonej działalności gospodarczej na terenie całego kraju i przez czas nieokreślony.
Licytant – uczestnik aukcji.
LIFO - metoda wyceny rozchodu zapasów, wykorzystywana do wyceny materiałów, towarów oraz produktów. polegająca na pomiarze rozchodu począwszy od ostatniej przyjętej dostawy, a na najwcześniejszej kończąc.
lokata bankowa – właściwie rachunek lokaty terminowej, umowa zawierana między klientem banku a bankiem, na mocy której klient zobowiązuje się do udostępnienia bankowi oznaczonej kwoty pieniężnej, a bank do zapłaty klientowi wynagrodzenia w postaci odsetek.
M
majątek nabyty spółki – wszelkie mienie nabyte przez spółkę w czasie jej trwania.
majątek pierwotny spółki – wszelkie mienie wniesione do spółki tytułem wkładu.
marża – pojęcie określające zysk wynikający ze sprzedaży, stanowiący nadwyżkę pozostałą z różnicy ceny rzeczy sprzedanej oraz poniesionych przez sprzedającego kosztów.
MBO (Management Buyout) - wykup menedżerski, forma przejęcia udziałów przedsiębiorstwa, dokonywana lub organizowana przez członków kierownictwa (management), prowadząca do przejęcia kontroli w spółce.
monopson – forma rynku, na którym występuje tylko jeden odbiorca dóbr lub usług, przy jednoczesnym funkcjonowaniu co najmniej dwóch (a zazwyczaj większej liczby) sprzedawców lub usługodawców.
mWIG40 - Jeden z indeksów GPW, oparty na wysokości notowań 40 kolejnych spółek po 20 zaliczonych do indeksu WIG20.
N
nabycie lawerowane – inaczej LBO (Leveraged Buyout), wykup wspomagany; oznacza nabycie ze wsparciem finansowym, gdzie dług stanowi główne źródło finansowania inwestycji.
należności – kwoty pieniężne przysługujące wierzycielowi, jeden ze składników aktywów w bilansie przedsiębiorstwa.
należności długoterminowe - należności o terminie zapadalności powyżej roku.
należności krótkoterminowe - należności o terminie zapadalności poniżej roku.
niedobór – ujemna różnica między rzeczywistą wartością składnika majątku a jego stanem ewidencyjnym.
nieruchomość - część powierzchni ziemskiej, stanowiąca odrębny przedmiot własności (grunt), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 46 § 1 KC).
nieruchomość rolna – nieruchomość, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej (art. 461 KC).
niewypłacalność – niemożność spełnienia świadczenia ze względu zły na stan majątkowy strony. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 PU).
NOPLAT (Net Operating Profit Less Adjusted Taxes) – inaczej NOPAT; zysk operacyjny netto skorygowany o podatek.
notowanie giełdowe – codzienne zestawienie cen ściśle określonych towarów giełdowych, po których są one sprzedawane na giełdzie; rejestrowane i publikowane przez komisję giełdową.
NPV (Net Present Value) - wartość bieżąca netto, podstawowy wskaźnik dynamiczny, metoda oceny inwestycji o tożsamym ryzyku inwestycyjnym.
numer rozliczeniowy – unikatowy numer identyfikujący dostawcę usług płatniczych prowadzącego rachunki płatnicze i uczestniczącego w systemach płatności.
NWC (Net Working Capital) – inaczej kapitał pracujący; miara finansowa wykorzystywana do oceny płynności finansowej spółki handlowej, stanowiący różnicę pomiędzy aktywami obrotowymi a zobowiązaniami krótkoterminowymi.
O
obligacja - papier wartościowy uprawniający do żądania określonego świadczenia, zbywalny.
odsetki – wynagrodzenie należne wierzycielowi, dochód z kapitału. Odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu (art. 359 § 1 KC).
odsetki kapitalizowane – w przypadku lokat, odsetki, które po naliczeniu, dodawane są do kwoty lokaty.
odsetki maksymalne - maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej, która nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (art. 359 § 21 KC).
odsetki maksymalne za opóźnienie - maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie, która nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 481 § 21 KC).
odsetki ustawowe za opóźnienie – odsetki należące się, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, a wierzyciel zażąda odsetek za czas opóźnienia; ich wysokość jest równa sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie ogłasza Minister Sprawiedliwości, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” (art. 481 § 1, 2 i 24 KC).
odsetki ustawowe – odsetki należące się, jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona; ich wysokość jest równa sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych. Wysokość odsetek ustawowych ogłasza Minister Sprawiedliwości, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” (art. 359 § 2 i 4 KC).
opłata akceptanta – opłata uiszczana przez odbiorcę na rzecz agenta rozliczeniowego w związku z transakcjami płatniczymi realizowanymi w oparciu o kartę (opłata akceptanta w rozumieniu art. 2 pkt 12 rozporządzenia (UE) 2015/751).
opłata interchange - opłata uiszczana z tytułu transakcji bezpośrednio lub pośrednio (np. za pośrednictwem osoby trzeciej) pomiędzy wydawcą a agentem rozliczeniowym zaangażowanymi w transakcję płatniczą realizowaną w oparciu o kartę. Kompensatę netto lub inne uzgodnione wynagrodzenie uznaje się za część opłaty interchange (opłata interchange w rozumieniu art. 2 pkt 10 rozporządzenia (UE) 2015/751).
oświadczenie woli - wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (art. 60 KC).
P
pasywa – strona bilansu przedsiębiorstwa, źródła finansowania aktywów spółki.
pieniądz elektroniczny - wartość pieniężna przechowywana elektronicznie, w tym magnetycznie, stanowiąca prawo do roszczenia wobec emitenta, która jest emitowana w zamian za środki pieniężne w celu dokonywania transakcji płatniczych (pieniądz elektroniczny w rozumieniu w art. 2 pkt 2 dyrektywy 2009/110/WE).
poręczenie – umowa, przez którą poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał.
pożyczka – umowa, przez którą dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości (art. 720 § 1 KC).
prawo głosu - prawo przysługujące obecnym akcjonariuszom spółki akcyjnej do jednego głosu na walnym zgromadzeniu
prawo poboru - prawo przysługujące obecnym akcjonariuszom spółki akcyjnej do pierwszeństwa objęcia nowych akcji w stosunku do liczby posiadanych akcji.
prokura - pełnomocnictwo udzielone przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 1091 § 1 KC).
prospekt emisyjny - dokumentem informacyjnym publikowany przez emitentów papierów wartościowych.
przedsiębiorca - osoba fizyczna, osoba prawna jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą; za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).
R
rachunek bankowy – właściwie umowa rachunku bankowego, przez którą bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych (art. 725 KC).
rachunek płatniczy - rachunek prowadzony w imieniu co najmniej jednego użytkownika usług płatniczych, który to rachunek jest wykorzystywany do przeprowadzania transakcji płatniczych, w tym za pomocą rachunku dla pieniądza elektronicznego.
reasekuracja – ubezpieczenie pośrednie.
rentowność – miara efektywności zarządzania przedsiębiorstwem, inwestycjami, papierami wartościowymi.
rezerwa obowiązkowa – określona wielkość środków pieniężnych, do jakiej utrzymywania na rachunku w banku centralnym obowiązane są banki komercyjne.
różnice kursowe - różnice występujące między cenami walut obcych lub obcych papierów wartościowych.
ryzyko inwestycyjne – niepewność wyniku przedsięwzięcia, osiągnięcia zysku, powodowana wahaniem cen papierów wartościowych; składają się na nie - poza czynnikami ekonomicznymi – również czynniki psychologiczne.
ryzyko rynkowe – niepewność wyniku przedsięwzięcia, osiągnięcia zysku, powodowana wahaniem cen papierów wartościowych.
ryzyko systemowe – ryzyko zakłócenia w funkcjonowaniu systemu finansowego, które w razie jego materializacji zaburza działanie systemu finansowego i gospodarki narodowej jako całości, którego źródłem mogą być w szczególności tendencje związane z nadmierną dynamiką akcji kredytowej lub zadłużenia i związane z nimi nierównowagi w zakresie cen aktywów, niestabilne modele finansowania, rozkład ryzyka w systemie finansowym, powiązania pomiędzy instytucjami finansowymi lub nierównowagi makroekonomiczne i sektorowe (ryzyko, o którym mowa w art. 4 pkt 15 ustawy o nadzorze makroostrożnościowym).
S
saldo – stan konta wynikający z różnicy między obrotami konta po stronach debetowej oraz kredytowej.
składniki majątku spółki – aktywa i pasywa.
spółka handlowa - spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa,
spółka komandytowo – akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna.
spółka jednoosobowa – spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika albo akcjonariusza.
spółka kapitałowa - spółka kapitałowa – spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna.
spółka osobowa – spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa i
spółka komandytowo – akcyjna.
Stopa amortyzacji – procentowy wskaźnik zużycia środka trwałego w określonym czasie.
storno - zapis księgowy anulujący operację księgową.
subemitent – instytucja finansowa obejmująca akcje spółki akcyjnej z obowiązkiem oferowania ich następnie akcjonariuszom celem umożliwienia im wykonania prawa poboru na określonych warunkach.
subskrypcja - pisemne zobowiązanie się do nabycia akcji, obligacji lub innych papierów wartościowych.
subskrypcja otwarta – objęcie nowych akcji w spółce akcyjnej w drodze zaoferowania akcji w drodze ogłoszenia skierowanego do osób, którym nie służy prawo poboru.
subskrypcja prywatna – objęcie nowych akcji w spółce akcyjnej w drodze złożenia oferty przez spółkę i jej przyjęcia przez oznaczonego adresata; przyjęcie oferty następuje na piśmie pod rygorem nieważności.
subskrypcja zamknięta - objęcie nowych akcji w spółce akcyjnej w drodze zaoferowania akcji wyłącznie akcjonariuszom, którym służy prawo poboru.
suma komandytowa – określona w umowie spółki komandytowej kwota pieniężna, stanowiąca górną granicę odpowiedzialności komandytariusza za zobowiązania spółki.
suma ubezpieczeniowa – suma stanowiąca górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela, ustalona w umowie.
Ś
świadectwo tymczasowe – dokument wydawany na dowód częściowej wpłaty na akcje na okaziciela, które to nie mogą być wydawane przed pełną wpłatą.
świadectwo założycielskie – dokument imienny, który spółka akcyjna może wydać w celu wynagrodzenia usług świadczonych przy jej powstaniu. Świadectwa założycielskie mogą być wydawane najwyżej na okres dziesięciu lat od chwili zarejestrowania spółki. Świadectwa dają prawo uczestnictwa w podziale zysku spółki w granicach ustalonych przez statut, po uprzednim odliczeniu na rzecz akcjonariuszy określonej w statucie minimalnej dywidendy (art. 355 § 1 i 2 KSH).
T
termin - termin do wykonania czynności (np. płatności).
termin przedawnienia – termin, po upływie którego ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2 KC).
Transkacja Forward - kupno lub sprzedaż przy ustaleniu terminu dostawy w przyszłości, lecz ceny w momencie zawierania umowy.
Transakcja Futures - kupno lub sprzedaż przy ustaleniu terminu dostawy w przyszłości, natomiast kursu transakcji w momencie zawierania umowy.
trójstronny system kart płatniczych - system kart płatniczych, w ramach którego system sam świadczy usługi acquiringu i usługi wydawania kart, a transakcje płatnicze realizowane w oparciu o kartę są dokonywane z rachunku płatniczego płatnika na rachunek płatniczy odbiorcy w ramach danego systemu. W przypadku gdy trójstronny system kart płatniczych udzieli licencji innym dostawcom usług płatniczych na wydawanie instrumentów płatniczych opartych na karcie lub świadczenie usługi acquiringu w odniesieniu do takich transakcji płatniczych, lub na obie te usługi, lub wyda instrumenty płatnicze oparte na karcie wraz z partnerem w ramach co- brandingu lub za pośrednictwem agenta, system ten uznaje się za czterostronny system kart płatniczych (trójstronny system kart płatniczych w rozumieniu art. 2 pkt 18 rozporządzenia (UE) 2015/751).
U
upadłość - postępowanie wszczynane w sytuacji niewypłacalności dłużnika, mające na celu zaspokojenie wierzycieli. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 PU).
W
wadium - określona suma wpłacona organizatorowi aukcji lub przetargu albo ustanowienie odpowiedniego zabezpieczenia jej zapłaty.
waloryzacja - ustalenie wysokości istniejących świadczeń pieniężnych w celu utrzymania jej realnej wartości ekonomicznej na niezmienionym poziomie. w związku ze zmianą siły nabywczej pieniądza.
warranty subskrypcyjne - papiery wartościowe imienne lub na okaziciela uprawniające ich posiadacza do zapisu lub objęcia akcji, z wyłączeniem prawa poboru, które spółka akcyjna może emitować w celu podwyższenia kapitału zakładowego.
warunek – zdarzenie przyszłe i niepewne, od którego można uzależnić powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej.
weksel - papier wartościowy, uregulowany w Kodeksie cywilnym – regulacja ogólna, oraz ustawie – Prawo wekslowe – regulacja szczególna. Posiada on moc umarzania zobowiązań, cechuje go bezwarunkowość oraz abstrakcyjność.
weksel trasowany – weksel, który poza dłużnikiem i wierzycielem wskazuje trasata (akceptanta). Dla ważności i skuteczności weksla trasat musi zgodzić się na zapłacenie w terminie określonej sumy pieniężnej. Weksel własny wyróżnia tylko dłużnika (wystawcę weksla) oraz wierzyciela.
WIG20 – najbardziej prestiżowy indeks GPW, obejmujący akcje 20 spółek rynku podstawowego o największej kapitalizacji rynkowej oraz najwyższych wartościach obrotu akcjami.
wolumen - miara wielkości handlu.
Z
zastawca – dający rzecz ruchomą w zastaw; nie zawsze musi być dłużnikiem.
zastawnik – przyjmujący rzecz daną w zastaw, wierzyciel.
zlecenie – umowa, przez którą przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.
zobowiązanie – stosunek prawny polegający na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić (art. 353 § 1 KC).