Ubezpieczenie majątkowe a nadzwyczajna zmiana stosunków
Stan faktyczny
Ubezpieczony sprawca kolizji drogowej wystąpił do zakładu ubezpieczeń o zmianę umowy ubezpieczenia poprzez podwyższenie sumy gwarancyjnej do żądanej kwoty. Powołał się na nadzwyczajną zmianę stosunków w postaci popadnięcia w kłopoty finansowe, w szczególności wynikającego z obowiązku wypłaty odszkodowania za szkody wyrządzone osobie trzeciej (poszkodowanemu), wobec którego odpowiedzialność za szkodę ponosi, natomiast która to szkoda przekracza (jej wartość) kwotę przewidzianą w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zakład ubezpieczeń odmówił podwyższenia sumy gwarancyjnej; czy miał do tego prawo?
Opinia prawna
Zgodnie z art. 3571 § 1 KC, jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym. Jednakże definicja pojęcia "nadzwyczajna zmiana stosunków" nie obejmuje zmian zachodzących w indywidualnej sytuacji strony zobowiązania, takich jak popadnięcie w kłopoty finansowe, utrata pracy, choroba, rozwód. Pojęcie to odnosi się do zmiany w zakresie stosunków społecznych, dotyczące większej grupy podmiotów, a w szczególności zmiany warunków gospodarczych, o charakterze powszechnym i niezależne od stron (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1993 r., I CR 5/93, LEX nr 374455). Zakład ubezpieczeń miał zatem prawo nie zgodzić się na żądanie ubezpieczonego.