Skutki braku świadomości konieczności zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Zaniechanie nakazanego działania stanowi winę, którą w przypadku tzw. odpowiedzialnością ex delicto wyraża zasada, według jakiej kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Zasadę tę określa ją  415 Kodeksu cywilnego.  Skutki braku świadomości konieczności zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej nie stanowią wyjątku od tej zasady.

Ubezpieczeniami obowiązkowymi są między innymi:

1. ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów zwane (ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych), oraz
2. ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego (ubezpieczeniem OC rolników).

Do zadań Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego należy zaspokajanie roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych, w przypadku powstania szkody na osobie, w mieniu, w mieniu i na osobie, gdy: 

1. posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę tę wyrządzono, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, 
2. posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę tę wyrządzono, zarejestrowanego za granicą na terytorium państwa, którego biuro narodowe jest sygnatariuszem Porozumienia Wielostronnego, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, a pojazd mechaniczny był pozbawiony znaków rejestracyjnych, bądź znaki te nie były, w momencie zdarzenia, przydzielone temu pojazdowi przez właściwe władze, 
3. rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia, a rolnik nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC rolników;
   1. oraz ponadto:
4. tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody, o których mowa w pkt. 1, w przypadku wyrządzenia szkody w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, jeżeli państwem członkowskim umiejscowienia ryzyka jest Rzeczpospolita Polska (art. 98 ust. 1 pkt 3 oraz 98 ust. 1a ustawy z 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Z chwilą wypłaty przez Fundusz odszkodowania, w przypadkach określonych powyżej w pkt. 1 - 4, sprawca szkody i osoba, która nie dopełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, określonych w pkt. a i b, są obowiązani do zwrotu Funduszowi spełnionego świadczenia i poniesionych kosztów (art. 110 ust. 1 ustawy z 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Z powyżej wskazanego przepisu na zasadzie winy można oprzeć roszczenie zwrotne przez stwierdzenie, że chodzi o osobę, która "nie dopełniła obowiązku zawarcia umowy". Brak świadomości konieczności zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej nie może, prowadzić do wniosku o braku winy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2017 r., V CSK 215/16, Biul.SN 2017, Nr 4, poz. 10-11). 

Zaspokojenie roszczenia przez Fundusz nie jest bowiem równoznaczne z wygaśnięciem zobowiązania. Stosunek zobowiązaniowy pozostaje w mocy, co więcej, w ogóle nie zmienia się jego tożsamość. Następuje jedynie zmiana po stronie wierzyciela.

Sprawca nadal będzie więc zobowiązany i to w takim samym wymiarze, lecz już nie wobec poszkodowanego, lecz wobec Funduszu. Zgodnie bowiem z art. 518 § 1 pkt 1 KC osoba trzecia (w tym przypadku Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny), jako że spłaca wierzyciela (poszkodowanego), nabywa spłaconą wierzytelność (np. wartość odszkodowania czy zadośćuczynienia) do wysokości dokonanej zapłaty, jeżeli płaci cudzy dług, za który odpowiedzialna jest osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi.