Pojęcie posiadacza pojazdu w kontekście obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia

Posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu, zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2060).
Pojęcie posiadacza pojazdu w rozumieniu wyżej przedstawionego przepisu należy określać z uwzględnieniem definicja posiadacza zależnego i posiadacza samoistnego, zawartych w Kodeksie cywilnym. Według art. 336 KC posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadaczem w tym świetle będzie zatem również osoba, która pożyczyła pojazd mechaniczny od właściciela, niezależnie czy za jego przyzwoleniem, czy bez jego wiedzy. 

Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia nie spoczywa więc tylko na właścicielu. W pewnych sytuacjach inna osoba będzie zobowiązania do dopełnienia tego obowiązku. Posiadaczem pojazdu jest osoba, która faktycznie nim włada.  Nie ma przy tym znaczenia – w kontekście obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia – czy posiadacz włada rzeczą jako posiadacz samoistny (na podstawie prawa własności), czy jako posiadacz zależny, na podstawie ograniczonego prawa rzeczowego – użytkowanie, zastaw,  lub obligacyjnemu, leasing, dzierżawa, najem (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2017 r., V CSK 215/16, Biul.SN 2017, Nr 4, poz. 10-11). 

Posiadanie jest stanem faktycznym, nie zaś prawnym. Posiadaczem może być zatem również osoba, która nie posiada prawa do korzystania z rzeczy. Może nim być także osoba nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych. Wówczas jednak koniecznym jest posiadanie przez tę osobę dostatecznego rozeznania i zdolności nabycia posiadania własnym działaniem (zob. uzasadnienie powołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2017 r., V CSK 215/16, Biul.SN 2017, Nr 4, poz. 10-11). 

Należy zaznaczyć, że posiadacz pojazdu jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych najpóźniej w dniu rejestracji pojazdu mechanicznego, z wyjątkiem pojazdów historycznych, ale nie później niż z chwilą wprowadzenia pojazdu do ruchu (art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych).